Στο τραπέζι τα 12 μίλια – Δυναμική απάντηση της Αθήνας στην τουρκολιβυκή πρόκληση
Με δυναμική αντίδραση σε όλα τα μέτωπα απαντά η Αθήνα στην τουρκολιβυκή πρόκληση με την απόφαση του παράνομου μνημονίου. Σε διπλωματικό επίπεδο, υπήρξε μια πρωτοφανής κινητοποίηση με στόχο την καταδίκη της απόφασης του Κοινοβουλίου της Λιβύης, η οποία απέδωσε αμέσως καρπούς, καθώς οι 27 χώρες αλλά και τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ενωσης ευθυγραμμίστηκαν σε χρόνο-ρεκόρ, ενώ σε επίσημη καταδίκη των λιβυκών ενεργειών προχώρησαν η Αίγυπτος και το Ισραήλ. Ταυτόχρονα και μετά την ενημέρωση του Συμβουλίου Ασφαλείας, το υπουργείο Εξωτερικών προχώρησε σε επιστολή προς τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες. Η επιστολή την οποία υπογράφει η μόνιμη αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά, επαναλαμβάνει τις ελληνικές θέσεις για το τουρκολιβυκό μνημόνιο και υπογραμμίζει ότι είναι άκυρο και ανυπόστατο, αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και δεν δύναται να παράγει έννομα αποτελέσματα έναντι τρίτων κρατών.
Επί του πεδίου η Ελλάδα προχώρησε σε μια πρώτη αντίδραση-μήνυμα προς την Τουρκία, μέσω της κοινής ναυτικής άσκησης του Πολεμικού Ναυτικού με το ναυτικό του Ισραήλ στο βόρειο Κρητικό Πέλαγος. Το δεύτερο μήνυμα, όπως επισημαίνουν διπλωματικές πηγές, αναμένεται στις αρχές Νοεμβρίου, όταν -μετά την ολοκλήρωση της ελληνικής προεδρίας στο Σ.Α. του ΟΗΕ- αναμένεται να εκδοθεί NAVTEX για τις έρευνες βυθού που αφορούν την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου και οι οποίες θα διεξαχθούν από το γαλλικό πλοίο «Abeille Marengo». Οπως επισημαίνουν στελέχη του υπουργείου Εξωτερικών στις κατ’ ιδίαν συνομιλίες τους, σε αυτό το θέμα η κυβέρνηση δεν μπορεί να επιτρέψει καμία ολιγωρία, ειδικά μετά την αναμφισβήτητα αρνητική εξέλιξη με το τουρκολιβυκό. «Δεν είναι δυνατόν να μην προχωρήσουμε με τη NAVTEX ύστερα από αυτό», επισημαίνουν τα ίδια στελέχη.
Στο Μαξίμου αλλά και στα συναρμόδια υπουργεία έχουν αντιληφθεί ότι ο «πόλεμος» των NAVTEX τις τελευταίες ημέρες και η συνεχής επίκληση από την Τουρκία δικαιωμάτων με βάση το τουρκολιβυκό μνημόνιο σε περιοχές ελληνικής δικαιοδοσίας γίνονται σε συνάρτηση με τις έρευνες βυθού για το καλώδιο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης – Κύπρου, με σκοπό να αποτραπούν οι εργασίες, να σταματήσει το έργο και να δημιουργηθούν τετελεσμένα. Οπως λένε τα ανωτέρω στελέχη, αυτό καθιστά μονόδρομο την έκδοση της NAVTEX που θα αδειοδοτεί τις έρευνες βυθού, ανεξάρτητα από την όποια αντίδραση της Τουρκίας. «Σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να δείξουμε ότι κάνουμε πίσω και ότι η απόφαση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο από το Κοινοβούλιο της Λιβύης δημιουργεί νέα δεδομένα», λένε χαρακτηριστικά.
Σε ό,τι αφορά τις σχέσεις με τη Λιβύη, το βέβαιο είναι πως σταματούν οι διαπραγματεύσεις με την κυβέρνηση της Τρίπολης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών, μολονότι σε δήλωση που έκανε με αφορμή τις τελευταίες εξελίξεις ο επικεφαλής της λιβυκής διαπραγματευτικής ομάδας, Μοχάμεντ αλ Χαράρι, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να συνεχιστούν. Ωστόσο, η στάση της Αθήνας σε αυτό το ενδεχόμενο είναι κατηγορηματικά αρνητική.
Με τη Λιβύη αλλά και την Τουρκία οι εντάσεις είναι δεδομένες, καθώς η κυβέρνηση έχει αποφασίσει να αξιοποιήσει όλα τα όπλα της για να δείξει ότι η απόφαση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν θα μείνει χωρίς συνέπειες. «Μέσα από την Ελλάδα περνούν όλα τα χρηματοδοτικά πρωτόκολλα της Λιβύης, περνά η ειρηνευτική αποστολή η οποία βρίσκεται στη Λιβύη, μέσα από την Ελλάδα περνά η ενταξιακή πορεία της Τουρκίας προς την Ευρωπαϊκή Ενωση. Η Ελλάδα είναι η πόρτα η οποία αυτή τη στιγμή στα διεθνή φόρα ανοίγει την εγκατάσταση για οποιονδήποτε», δήλωσε το πρωί της Τετάρτης ο Γιώργος Γεραπετρίτης. Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου Εξωτερικών, η Ελλάδα εξετάζει τα πεδία στα οποία μπορεί να μπλοκάρει λιβυκή η τουρκική πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία της Ε.Ε. και θα αναπτύξει την αντίδρασή της εν καιρώ.
Η απόφαση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο από το Κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης ήταν το δεύτερο λιβυκό χτύπημα στην Αθήνα μετά τη ρηματική διακοίνωση της κυβέρνησης της Τρίπολης τον Αύγουστο, δείχνοντας πως ο διάλογος με τη συγκεκριμένη χώρα δεν έχει κανένα νόημα πλέον – η πρόσκληση για τον επόμενο γύρο στην Αθήνα δεν πρόκειται να γίνει. Σε αυτό το περιβάλλον, στο υπουργείο Εξωτερικών και στο Μαξίμου εξετάζουν το ενδεχόμενο να προχωρήσουν στην επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 μίλια για την περιοχή νοτίως της Κρήτης. Οπως λένε διπλωματικές πηγές, αυτή η κίνηση έχει σημαντικά πλεονεκτήματα καθώς πρόκειται για έμπρακτη αμφισβήτηση των αιτιάσεων της Λιβύης και της Τουρκίας ενώ διασφαλίζει, πέραν πάσης αμφιβολίας, τη χάραξη των ελληνικών οικοπέδων στην περιοχή και τις έρευνες που γίνονται σε αυτά. Το θέμα έχει συζητηθεί στο υπουργείο Εξωτερικών αλλά και στο Μαξίμου και, όπως αναφέρουν κυβερνητικές πηγές, βρίσκεται στο τραπέζι και είναι πιθανόν να ανακοινωθεί και, μάλιστα, σύντομα. Αλλωστε, για το θέμα αυτό ο Γ. Γεραπετρίτης δήλωσε ότι «η Ελλάδα θα επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα», προσθέτοντας ότι «θα το κάνει με τον τρόπο και στον χρόνο που η ίδια η ελληνική πολιτεία θα επιλέξει».
Μία ακόμα πιθανή απάντηση επί του πεδίου είναι η επέκταση της ελληνοαιγυπτιακής συμφωνίας για την ΑΟΖ του 2020 πέρα από τα όρια της σημερινής υφιστάμενης μερικής οριοθέτησης και, μάλιστα, όπως λένε διπλωματικές πηγές, και από τις δύο πλευρές της, δηλαδή προς την Κρήτη αλλά και προς την Κύπρο. Την Πέμπτη, ο υπουργός Εξωτερικών Γ. Γεραπετρίτης είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Αιγύπτιο ομόλογό του Μπαντρ Αμπντελάτι. Οι δύο υπουργοί συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις για την επέκταση της οριοθέτησης του 2020, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της θάλασσας.
Τα επίμαχα ζητήματα
Οι διαβουλεύσεις αυτές είχαν ξεκινήσει με πολύ αργούς ρυθμούς στα πλαίσια του πολιτικού διαλόγου ανάμεσα στην Ελλάδα και την Αίγυπτο, μετά τη ρηματική διακοίνωση του Καΐρου από τον Ιούλιο του 2025, με την οποία αμφισβητούνταν τα απώτατα σύνορα της ελληνικής ΑΟΖ, όπως αυτά είχαν διατυπωθεί στο πλαίσιο του ελληνικού Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού. Παρά το γεγονός ότι από τότε οι δύο πλευρές είχαν συμφωνήσει να επανέλθουν στα επίμαχα ζητήματα, οι Ελληνες διπλωμάτες δεν είχαν πιστέψει ότι αυτός ο διάλογος θα ήταν δυνατόν να καταλήξει, αφού η Αίγυπτος ουδέποτε είχε δείξει διάθεση να συζητήσει για οριοθέτηση πέραν του 28ου μεσημβρινού και να εμπλακεί στην ελληνοτουρκική αντιπαράθεση για την ΑΟΖ του Καστελλόριζου.
Η μεταστροφή της Αιγύπτου και, μάλιστα, σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Αγκυρας και Καΐρου βελτιώνονται σε όλα τα επίπεδα ήταν μια θετική έκπληξη για την Αθήνα. Διπλωματικές πηγές την αποδίδουν στο γεγονός ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα και την ΑΟΖ της Αιγύπτου, αλλά και στο ότι η Τουρκία έδειξε να είναι σε θέση να ποδηγετήσει την οικογένεια Χαφτάρ και να αποκτήσει τον έλεγχο στην ανατολική Λιβύη, σε μια περιοχή δηλαδή την οποία η Αίγυπτος αντιμετωπίζει ως δική της σφαίρα επιρροής. Το γεγονός αυτό προκάλεσε οργή στο Κάιρο και, όπως επισημαίνει έμπειρος διπλωμάτης, «η δράση γεννά αντίδραση». Θα πρέπει μάλιστα να σημειωθεί ότι ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών Μπ. Αμπντελάτι δεν περιορίστηκε στην κοινή δήλωση με τον Γ. Γεραπετρίτη για τη συνέχιση των διαβουλεύσεων, αλλά την Παρασκευή ταξίδεψε στην Κωνσταντινούπολη στο πλαίσιο της συνάντησης των εκπροσώπων οκτώ κρατών για την ασφάλεια των θαλάσσιων οδών. Μάλιστα, στη συνάντησή του με τον Χακάν Φιντάν ανέφερε ξεκάθαρα ότι η Αίγυπτος απορρίπτει κατηγορηματικά το τουρκολιβυκό μνημόνιο. «Συναντήθηκα με τον υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, και επανέλαβα την κατηγορηματική απόρριψη της Αιγύπτου όσον αφορά την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης για το μνημόνιο κατανόησης του 2019 μεταξύ του Φαγιέζ αλ Σάρατζ και της Τουρκίας», έγραψε σε ανάρτησή του ο Αμπντελάτι. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών περιορίστηκε να πει κάτι για την ανάγκη να συνεχιστούν οι διαβουλεύσεις για να παύσουν οι ανησυχίες της Αιγύπτου.
Τριμερής συνάντηση
Το πού θα οδηγήσουν οι διαβουλεύσεις ανάμεσα σε Αθήνα και Κάιρο θα φανεί το επόμενο διάστημα, ενώ είναι πιθανόν να υπάρξει νέα τριμερής συνάντηση κορυφής ανάμεσα σε Ελλάδα, Κύπρο και Αίγυπτο έως το τέλος του χρόνου. Σε κάθε περίπτωση η Τουρκία που κατάφερε να αιφνιδιάσει με την απόφαση του Κοινοβουλίου της ανατολικής Λιβύης, έδειξε από την πλευρά της να αιφνιδιάζεται από τη σφοδρότητα των αντιδράσεων της Ε.Ε. αλλά και της Αιγύπτου. Μάλιστα, μετά τις καταδικαστικές για το τουρκολιβυκό μνημόνιο δηλώσεις της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και του Αντόνιο Κόστα, αλλά και της ύπατης εκπροσώπου για την Εξωτερική Πολιτική και Αμυνα, Κάγια Κάλας, η τουρκική προεδρία προχώρησε σε ανακοίνωση με την οποία υποστηρίζει ότι στο διαδίκτυο γίνεται παραπληροφόρηση για το θέμα του τουρκολιβυκού μνημονίου με σκοπό να στραφεί η κοινή γνώμη εναντίον της Τουρκίας. Προφανώς οι Τούρκοι έχοντας διασφαλίσει τις αμερικανικές ίσες αποστάσεις για το θέμα, περίμεναν ότι και από την Ε.Ε. δεν θα υπάρξει καμία αντίδραση.
Πηγή: real.gr
