Συνταγματική αναθεώρηση: Οι άξονες της κυβερνητικής πρότασης

Την ερχόμενη Πέμπτη η Διάσκεψη των Προέδρων θα εκκινήσει τις διαδικασίες, ώστε να αποσταλούν στα κόμματα οι επιστολές, με τις οποίες θα καλούνται να ορίσουν τους εκπροσώπους τους στη διακομματική επιτροπή που θα αναλάβει την επεξεργασία των προτάσεων.

Τα κομματικά επιτελεία ακονίζουν τα κοινοβουλευτικά τους μαχαίρια, μετά την αποστολή στη Βουλή της πρότασης της ΝΔ για την αναθεώρηση 30 άρθρων του Συντάγματος.

Το πρώτο στάδιο της διαδικασίας θα γίνει στη Διάσκεψη των Προέδρων της προσεχούς Τετάρτης, από την οποία τα κόμματα θα πάρουν διορία τριών ημερών, για να ορίσουν τους εκπροσώπους τους στη διακομματική επιτροπή.

Σε ειδική συνεδρίαση της ερχόμενης εβδομάδας, η Ολομέλεια θα εγκρίνει το χρονοδιάγραμμα.

Τα βασικά σημεία

Σε αυτό το φόντο η Νέα Δημοκρατία βάζει πάνω στο τραπέζι την αναθεώρηση στο άρθρο 16 για τη λειτουργία μη κρατικών πανεπιστημίων στη χώρα μας, όπως επίσης στο άρθρο 86 για την ευθύνη υπουργών με κρίση από δικαστικό συμβούλιο, χωρίς το φίλτρο της Βουλής.

Σε ό,τι αφορά το Δημόσιο, η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας προβλέπει συνταγματικές αλλαγές που θα συνδέουν τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων με την αξιολόγηση, ενώ περιλαμβάνεται και η συμμετοχή των ίδιων των δικαστών στη διαδικασία ανάδειξης της ηγεσίας της Δικαιοσύνης.

Στο οικονομικό πεδίο, η κυβερνητική πρόταση περιλαμβάνει και τη συνταγματική κατοχύρωση δημοσιονομικού «κόφτη», με στόχο να αποτραπεί η επιστροφή της οικονομίας σε συνθήκες υπερβολικών ελλειμμάτων.

Η πρόταση της κυβερνητικής πλειοψηφίας οργανώνεται γύρω από έξι βασικούς άξονες, ωστόσο το κρίσιμο ερώτημα παραμένει ποια από τα προτεινόμενα άρθρα μπορούν τελικά να συγκεντρώσουν την απαιτούμενη πολιτική συναίνεση.

Οι ειδικές διατάξεις προς αναθεώρηση

Άρθρο 5 ή άρθρο 5Α ή νέο άρθρο 58

Η τεχνητή νοημοσύνη οφείλει να υπηρετεί την ελευθερία του ατόμου και την ευημερία της κοινωνίας, ώστε να μετριάζονται οι κίνδυνοι και να αξιοποιούνται τα πλεονεκτήματα που προσφέρει.

Άρθρα 14 και 15
Προβλέπεται διεύρυνση της προστασίας της ελευθερίας της έκφρασης στα σύγχρονα μέσα ενημέρωσης και αφαίρεση λεπτομερειακών διατυπώσεων που δεν ταιριάζουν στο Σύνταγμα. Προβλέπεται επίσης προστασία του δημοσιογράφου και έναντι του εργοδότη του.

Άρθρο 16
Προβλέπεται κρατική μέριμνα για την προστασία και την προαγωγή της ελληνικής γλώσσας, καθώς και προστασία της ελληνικής σημαίας ως συμβόλου του ελληνικού έθνους. Προβλέπεται επίσης δυνατότητα παροχής ανώτατης εκπαίδευσης από νομικά πρόσωπα πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, δημόσιου ή ιδιωτικού χαρακτήρα, με πλήρη αυτοδιοίκηση, υπό την εποπτεία του κράτους και με διασφάλιση υψηλού επιπέδου σπουδών.

Άρθρο 17
Προτείνεται προστασία όχι μόνο της ιδιοκτησίας, αλλά της περιουσίας. Προβλέπεται αποζημίωση για περιορισμό χρήσης χωρίς απαλλοτρίωση, δυνατότητα μεταφοράς συντελεστή δόμησης και αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων κτηρίων για κοινωνικούς σκοπούς.

Άρθρο 21
Προβλέπεται κρατική μέριμνα για προσιτή στέγη, καθώς και λήψη υπόψη της διαγενεακής δικαιοσύνης και αλληλεγγύης κατά τον σχεδιασμό των δημόσιων πολιτικών.

Άρθρο 24
Προβλέπεται λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, την αποτελεσματική διαχείριση των υδάτινων πόρων, την ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την κατοχύρωση του περιβαλλοντικού ισοζυγίου σε κάθε κρατική παρέμβαση και την προστασία των ζώων.

Άρθρο 29
Τα κόμματα λαμβάνουν υπόψη αρχές δημοκρατικής λειτουργίας. Νόμος θα ορίζει τις προϋποθέσεις ίδρυσης και λειτουργίας πολιτικού κόμματος. Το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο του άρθρου 100 θα ελέγχει τη συνδρομή των προϋποθέσεων συμμετοχής του πολιτικού κόμματος στις εκλογές.

Άρθρο 30 παρ. 1 και 5
Προβλέπεται μία εξαετής θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας.

Άρθρο 41 παρ. 2 και 5
Προτείνεται κατάργηση της διάλυσης της Βουλής για εθνικό θέμα εξαιρετικής σημασίας. Προβλέπεται διάλυση με πρόταση της κυβέρνησης και απόφαση της Βουλής για ανανέωση της λαϊκής εντολής, δηλαδή αυτοδιάλυση της Βουλής.

Άρθρο 44 παρ. 2
Εισάγονται κανόνες καλής διενέργειας των δημοψηφισμάτων. Το ερώτημα πρέπει να διατυπώνεται με τρόπο εύληπτο και κατανοητό για τους πολίτες. Μεταξύ της προκήρυξης και της διενέργειας του δημοψηφίσματος πρέπει να μεσολαβεί επαρκής χρόνος, τουλάχιστον είκοσι ημερών.

Άρθρο 47 παρ. 3 και 4
Προτείνεται κατάργηση της δυνατότητας παροχής αμνηστίας για πολιτικά εγκλήματα.

Άρθρο 51 παρ. 4
Προβλέπεται δυνατότητα άσκησης του εκλογικού δικαιώματος με επιστολική ψήφο και για τους εκλογείς που βρίσκονται εντός της Επικράτειας.

Άρθρο 54 παρ. 1 και 3
Το εκλογικό σύστημα θα πρέπει να διασφαλίζει εύλογη αναλογικότητα και κυβερνησιμότητα της χώρας. Με νόμο μπορεί να προβλέπεται ότι η Επικράτεια διαιρείται σε ελάσσονες και μείζονες περιφέρειες.

Άρθρα 56 και 57
Προτείνεται μεταφορά στον νόμο του λεπτομερειακού καταλόγου κωλυμάτων και ασυμβιβάστων. Στο Σύνταγμα θα καθιερώνονται γενικές αρχές και θα παρέχεται εξουσιοδότηση στον νόμο για εφαρμογή από τις μεθεπόμενες εκλογές ή αμέσως, με πλειοψηφία δύο τρίτων.

Άρθρο 60
Προβλέπεται θωράκιση του θεσμικού ρόλου του βουλευτή κατά την άσκηση της νομοθετικής και ελεγκτικής του αρμοδιότητας, καθώς και κατά την επικοινωνία με την εκλογική του περιφέρεια. Αντίστοιχα, προβλέπεται υποχρέωση των μελών της κυβέρνησης να ανταποκρίνονται στον κοινοβουλευτικό έλεγχο.

Άρθρο 73 παρ. 1
Προβλέπεται συνταγματική κατοχύρωση των αρχών καλής νομοθέτησης, όπως η επαρκής προνομοθετική διαβούλευση, η αξιολόγηση της εφαρμογής του νόμου και τα μέτρα κωδικοποίησης της νομοθεσίας.

Άρθρο 77 παρ. 3
Προβλέπεται δυνατότητα παραπομπής ζητημάτων αντισυνταγματικότητας νόμου, μετά την ψήφιση και πριν από τη δημοσίευσή του, από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, τον Πρωθυπουργό ή τη Βουλή στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο.

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί να παραπέμπει έως ένα ψηφισμένο νομοσχέδιο ανά βουλευτική σύνοδο. Για την παραπομπή από τη Βουλή απαιτείται αίτημα της απόλυτης πλειοψηφίας του όλου αριθμού των βουλευτών.

Τα ψηφισμένα νομοσχέδια των άρθρων 51 και 54 παραπέμπονται υποχρεωτικά στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο πριν από τη δημοσίευσή τους. Έως την έκδοση της απόφασης του Δικαστηρίου, κωλύεται η δημοσίευση του νόμου.

Άρθρο 78 παρ. 2 και 6
Φόρος ή οποιοδήποτε άλλο οικονομικό βάρος δεν μπορεί να επιβληθεί με νόμο αναδρομικής ισχύος. Προβλέπεται επίσης δυνατότητα παροχής κινήτρων για σταθερό φορολογικό καθεστώς σε στρατηγικές ιδιωτικές επενδύσεις για την εθνική οικονομία.

Άρθρο 79
Ο προϋπολογισμός οφείλει να διασφαλίζει τη βιώσιμη δημοσιονομική λειτουργία. Προβλέπεται υποχρέωση κατάθεσης και δημοσιότητας ετήσιου απολογισμού από φορείς που χρηματοδοτούνται, άμεσα ή έμμεσα, από τον κρατικό προϋπολογισμό.

Άρθρο 81 παρ. 2
Προβλέπεται δυνατότητα επανακαθορισμού, με νόμο αυξημένης πλειοψηφίας, των ασυμβιβάστων του αξιώματος του υπουργού και του υφυπουργού προς άλλα έργα ή ιδιότητες. Προβλέπεται επίσης δυνατότητα διορισμού αντιπροέδρων του Υπουργικού Συμβουλίου και μη υπουργών.

Άρθρο 82
Προβλέπεται ετήσια έγκριση Ενιαίου Σχεδίου Κυβερνητικής Πολιτικής του επόμενου έτους, το οποίο δημοσιοποιείται και συζητείται σε ειδική συνεδρίαση της Ολομέλειας της Βουλής.

Άρθρο 86
Προβλέπεται διενέργεια ανάκρισης, προανάκρισης ή προκαταρκτικής εξέτασης από Εισαγγελέα Εφετών και πρόταση άσκησης δίωξης από ανώτατο δικαστικό όργανο.

Προτείνεται κατάργηση της διαβίβασης των οποιωνδήποτε στοιχείων «αμελλητί» στη Βουλή, καθώς και της αρμοδιότητας της Βουλής για τη διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης.

Η άσκηση δίωξης για ποινικά αδικήματα που τέλεσαν μέλη της κυβέρνησης ή υφυπουργοί κατά την άσκηση των καθηκόντων τους θα γίνεται με απόφαση της Βουλής, με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών και με ονομαστική ψηφοφορία.

Άρθρο 89
Επιτρέπεται η ανάθεση ειδικών διοικητικών καθηκόντων σε δικαστικούς λειτουργούς με απόφαση της Βουλής, όπως ορίζει ο νόμος. Δεν επιτρέπεται η συμμετοχή τους, με οποιαδήποτε ιδιότητα, στην κυβέρνηση ή η τοποθέτησή τους σε ανεξάρτητες αρχές για τρία τουλάχιστον χρόνια από την αφυπηρέτησή τους.

Άρθρο 90 παρ. 5
Οι προαγωγές στις θέσεις των ανωτάτων δικαστών θα γίνονται από ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή, χωρίς κυβερνητική παρέμβαση, από κατάλογο τριών δικαστών για κάθε θέση, οι οποίοι θα προτείνονται από τις οικείες Ολομέλειες.

Άρθρο 97
Προτείνεται κατάργηση της ειδικής πρόβλεψης ως προς την εκδίκαση των πολιτικών εγκλημάτων από μικτά ορκωτά δικαστήρια.

Άρθρο 99
Προτείνεται κατάργηση του Δικαστηρίου Αγωγών Κακοδικίας και ανάθεση των σχετικών αρμοδιοτήτων στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο.

Άρθρο 100
Προβλέπεται αρμοδιότητα του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου για τον προληπτικό έλεγχο συνταγματικότητας ψηφισμένου νομοσχεδίου, κατά το άρθρο 77 παρ. 3.

Η απόφαση περί συνταγματικότητας ψηφισμένου νομοσχεδίου θα δεσμεύει όλα τα δικαστήρια κατά τον έλεγχο συνταγματικότητας.

Το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο θα συγκροτείται από τους Προέδρους του Συμβουλίου της Επικρατείας, του Αρείου Πάγου και του Ελεγκτικού Συνεδρίου, από δύο συμβούλους της Επικρατείας και δύο αρεοπαγίτες, που θα ορίζονται ως μέλη με κλήρωση κάθε τρία χρόνια, καθώς και από δύο τακτικούς καθηγητές νομικών μαθημάτων των νομικών σχολών των πανεπιστημίων της χώρας, επίσης με κλήρωση κάθε τρία χρόνια.

Στο Δικαστήριο θα προεδρεύει ο αρχαιότερος από τους Προέδρους του Συμβουλίου της Επικρατείας και του Αρείου Πάγου.

Άρθρο 101 παρ. 3 και 5
Προτείνεται κατάργηση του τεκμηρίου αρμοδιότητας υπέρ των αποκεντρωμένων διοικήσεων. Η εφαρμογή του αποκεντρωτικού συστήματος μπορεί να γίνεται με ύπαρξη αποκεντρωμένης κρατικής δομής ή/και με ύπαρξη αποκεντρωμένων υπηρεσιών των υπουργείων και των λοιπών φορέων του δημόσιου τομέα.

Προβλέπεται κρατική μέριμνα για τη στήριξη του πρωτογενούς τομέα και την ανάπτυξη της ελληνικής περιφέρειας, ώστε να εξασφαλίζεται ίση πρόσβαση σε δημόσια αγαθά σε όλη την Επικράτεια.

Προβλέπεται επίσης κατοχύρωση των αρχών της χρηστής διοίκησης, της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της αξιοκρατίας, καθώς και συνταγματική κατοχύρωση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας.

Άρθρο 101Α
Προβλέπεται επιλογή Προέδρων και Μελών ανεξαρτήτων αρχών από κοινοβουλευτική επιτροπή, από κατάλογο τριών υποψηφίων που προτείνονται από Συμβούλιο Εμπειρογνωμόνων, μετά από δημόσια πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος.

Στο Συμβούλιο συμμετέχουν ex officio ο Διοικητής της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, ο Πρόεδρος του Ανωτάτου Συμβουλίου Επιλογής Προσωπικού, ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας, ο Πρόεδρος του συλλογικού οργάνου των δημόσιων πανεπιστημίων της χώρας και ο επικεφαλής του συλλογικού οργάνου που εκπροσωπεί τους ΟΤΑ α’ ή β’ βαθμού.

Άρθρο 102
Νόμος θα καθορίζει τους βαθμούς τοπικής αυτοδιοίκησης, οι οποίοι θα είναι έως δύο.

Με αποφάσεις των αρμοδίων οργάνων των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης μπορούν να επιβάλλονται τοπικοί ή ειδικοί φόροι ή βάρη οποιασδήποτε φύσης, στο πλαίσιο της φορολογικής αποκέντρωσης.

Οι προϋπολογισμοί των ΟΤΑ θα καταρτίζονται μετά από επαρκή δημόσια διαβούλευση με τους κατοίκους των οικείων περιοχών και θα οφείλουν να διασφαλίζουν τη δημοσιονομική ισορροπία.

Οι πειθαρχικές ποινές αργίας ή έκπτωσης στα αιρετά όργανα των ΟΤΑ θα επιβάλλονται με απόφαση του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου.

Άρθρο 103
Προβλέπεται υποχρέωση αξιολόγησης των δημοσίων υπαλλήλων, με βάση τις αρχές της αμεροληψίας, της ουδετερότητας, της επαγγελματικής ικανότητας και της αποδοτικότητας, με δυνατότητα συμμετοχής και του Ανωτάτου Συμβουλίου Επιλογής Προσωπικού.

Η αξιολόγηση θα γίνεται αμφίδρομα, δηλαδή και από τους υφισταμένους προς τους προϊσταμένους τους.

Νόμος θα ορίζει τη διαδικασία της αξιολόγησης, τα κριτήρια, τις επιβραβεύσεις πέραν του βασικού μισθού που συνδέονται με τα προσόντα και την απόδοση, καθώς και τις συνέπειες που αυτή μπορεί να επιφέρει, συμπεριλαμβανομένης της οριστικής παύσης, ύστερα από απόφαση του υπηρεσιακού συμβουλίου.

Άρθρο 118
Προβλέπεται μεταβατική διάταξη ως προς την εφαρμογή των αναθεωρημένων παραγράφων 1 και 5 του άρθρου 30 για τον ήδη υπηρετούντα Πρόεδρο της Δημοκρατίας.

Δείτε αναλυτικά τις προτάσεις