Αύξηση των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων στην Ευρώπη

Στο συλλογικό φαντασιακό, η ασθένεια της σύφιλης έχει ταυτιστεί, με τους «καταραμένους» γάλλους καλλιτέχνες του 19ου αιώνα, αυτούς που διήγαν βίον έκλυτο: ο ποιητής των «Ανθέων του κακού», ο Σαρλ Μπωντλαίρ, ο ζωγράφος Τουλούζ Λωτρέκ, τακτικός θαμώνας των παρισινών καμπαρέ, υπήρξαν θύματα της συγκεκριμένης σεξουαλικώς μεταδιδόμενης ασθένειας. Στον 20ο αιώνα, με την ευρεία χρήση της πενικιλίνης, από την δεκαετία του 1940 και μετά, η νόσος περιορίστηκε δραστικά, αν και δεν εξέλιπε πλήρως.

Η επανάκαμψη, συνεπώς, της σύφιλης και άλλων σεξουαλικώς μεταδιδόμενων λοιμώξεων (ΣΜΛ) στην Ευρώπη του 21ου αιώνα, προβληματίζει τους επιστήμονες. Τα ποσοστά των συγκεκριμένων λοιμώξεων έχουν αυξηθεί σημαντικά κατά την τελευταία δεκαετία, παρότι μειώθηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας του κορωνοϊού.

Άνοδος των κρουσμάτων μετά την πανδημία

Μετά το 2021, οι εν λόγω λοιμώξεις σημείωσαν απότομη άνοδο. Τον φετινό Μάιο, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC), ανακοίνωσε ότι το 2024 κατεγράφησαν στην Ευρώπη 100.000 κρούσματα γονόρροιας, περισσότερα από τριπλάσια, σε σχέση με το 2015. Τα κρούσματα της σύφιλης υπερδιπλασιάστηκαν- ανήλθαν σε 46.000. Η λοίμωξη από χλαμύδια, η συχνότερη ΣΜΛ, ήταν η μόνη, η οποία, μετά την κορύφωσή της το 2022, επανήλθε στα επίπεδα του 2015.

Το ECDC καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η αύξηση των κρουσμάτων δεν εξηγείται επειδή απλώς διενεργούνται περισσότερες εξετάσεις. «Παρατηρείται πραγματική αύξηση της μετάδοσης», λέει στον βρετανικό Economist, η δρ. Στέλλα Μπάιβολ, επικεφαλής του ευρωπαϊκού γραφείου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) για τις σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις. Η απότομη άνοδος αμέσως μετά την πανδημία θα μπορούσε, εν μέρει, να ερμηνευθεί, επειδή μετά τα lockdown, επαναλειτούργησαν οι υπηρεσίες ιατρικών εξετάσεων. Ωστόσο, αυτή η εξήγηση δεν είναι επαρκής γιατί τα κρούσματα εξακολούθησαν να αυξάνονται και μετά την άρση της καραντίνας.

Ο ρόλος των εφαρμογών γνωριμιών- Λιγότερη χρήση των προφυλακτικών

Ορισμένοι αποδίδουν την αύξηση των κρουσμάτων, στις εναλλαγές ερωτικών συντρόφων τις οποίες διευκολύνουν οι διαδικτυακές εφαρμογές γνωριμιών, (dating apps), όμως τα στοιχεία που στηρίζουν αυτή την άποψη είναι περιορισμένα. Πειστικότερη εξήγηση αποτελεί, το ότι οι άνθρωποι χρησιμοποιούν λιγότερο συχνά προφυλακτικά. Μελέτη του ΠΟΥ, στην οποία συμμετείχαν 250.000 έφηβοι ηλικίας 15 ετών, από όλη την Ευρώπη, κατά την περίοδο 2014-2022, κατέγραψε σημαντική μείωση στη χρήση προφυλακτικού. Ωστόσο, η μελέτη αφορούσε μόνον μία ηλικιακή ομάδα ενώ υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία σχετικά με τις μεταβολές στη χρήση προφυλακτικού, στον συνολικό πληθυσμό των ατόμων ηλικίας 20 ετών και άνω, τα οποία είναι αυτά που κυρίως προσβάλλονται από ΣΜΛ.

Ανεξαρτήτως των διαφορετικών απόψεων για τις αιτίες της έξαρσης, οι επιστήμονες δεν αμφισβητούν τον κίνδυνο που η έξαρση εγκυμονεί. Επισημαίνουν ότι τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα είναι συνήθως θεραπεύσιμα, αλλά μπορεί να έχουν καταστροφικές συνέπειες, αν δεν διαγνωστούν εγκαίρως. Τα χλαμύδια και η γονόρροια μπορούν να προκαλέσουν λοιμώξεις στους όρχεις, στους άνδρες, και υπογονιμότητα στις γυναίκες. Η σύφιλη μπορεί να αποβεί θανατηφόρα. Ένα από τα πλέον ανησυχητικά ευρήματα των ερευνών, είναι η αύξηση της συγγενούς σύφιλης, η οποία μεταδίδεται από τις μητέρες στα μωρά. Πρόκειται για σπάνια, αλλά συχνά θανατηφόρα, μορφή της νόσου. Το διάστημα 2023- 2024, ο αριθμός των κρουσμάτων της συγγενούς σύφιλης διπλασιάστηκε, -ανήλθε σε 140-, τα περισσότερα εκ των οποίων κατεγράφησαν στη Βουλγαρία, την Πορτογαλία και την Ουγγαρία.

Κρούσματα σε όλη την Ευρώπη

Η αύξηση των κρουσμάτων ΣΜΛ αφορά ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο. Μεταξύ 2023 και 2024, κατεγράφη αύξηση κρουσμάτων γονόρροιας στη Βουλγαρία, τη Γαλλία και την Ιταλία, ενώ κατά το ίδιο διάστημα, στο Βέλγιο και στην Ουγγαρία, σημειώθηκε απότομη αύξηση των κρουσμάτων σύφιλης. Και οι δύο ασθένειες παρουσίασαν απότομη έξαρση στη Λιθουανία και τη Μάλτα.

Ταξικό πρόσημο των λοιμώξεων

Σε φτωχές χώρες όπου η επιτήρηση και η καταγραφή των κρουσμάτων είναι ανεπαρκείς, οι συγκεκριμένες λοιμώξεις εμφανίζουν χαμηλά ποσοστά. Στη Ρουμανία των 19 εκατομμυρίων ανθρώπων, κατεγράφησαν μόλις 24 κρούσματα λοίμωξης από χλαμύδια το 2024 -αριθμός παράλογα μικρός και πολύ χαμηλότερος από τον αριθμό των κρουσμάτων σύφιλης. Τα ελλιπή δεδομένα δυσχεραίνουν την αιτιολόγηση της αγοράς εξοπλισμού για εξετάσεις και ταυτόχρονα, περιορίζουν την ενημέρωση του κοινού σχετικά με τον κίνδυνο.

Σύμφωνα με το ECDC, απαιτείται καλύτερη παρακολούθηση, συμπεριλαμβανομένων των στοιχείων για το ποσοστό των ευάλωτων ομάδων που υποβάλλονται σε εξετάσεις σε κάθε χώρα, ώστε τα καταγεγραμμένα ποσοστά, να μπορούν να αξιολογηθούν στο σωστό στατιστικό πλαίσιο. Μόνον το ένα τρίτο των ευρωπαϊκών χωρών παρέχει τέτοια στοιχεία.

Ανθεκτικότητα των ΣΜΛ στα αντιβιοτικά

Σημειωτέον ότι οι ευρωπαϊκές χώρες με εκτεταμένα προγράμματα εξετάσεων, αντιμετωπίζουν ένα διαφορετικό πρόβλημα. Οι γιατροί αντιμετωπίζουν τις ΣΜΛ με αντιβιοτικά, γεγονός που μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα, τα μικρόβια να αναπτύξουν ανθεκτικότητα στα φάρμακα. Η γονόρροια έχει ήδη αναπτύξει στελέχη που παρουσιάζουν υψηλή ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά, σε αντίθεση με τα χλαμύδια και τη σύφιλη.

Η περίπτωση της συγγενούς σύφιλης

Αναφορικά με τη συγγενή σύφιλη, η οποία αντιμετωπίζεται εύκολα με θεραπεία, η έξαρση θα μπορούσε να περιοριστεί μέσω στοχευμένων εξετάσεων κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Οι περισσότερες χώρες της ΕΕ εξετάζουν τις γυναίκες για σύφιλη, κατά το πρώτο τρίμηνο της κύησης. Ωστόσο, λιγότερες από τις μισές ευρωπαϊκές χώρες, ακολουθούν τις συστάσεις για να εξετάζουν, κατά το τρίτο τρίμηνο ή κατά τον τοκετό, τις γυναίκες που διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο να προσβληθούν από τη νόσο.

Πάντως, τα υψηλότερα ποσοστά λοιμώξεων, μπορούν να προκαλέσουν από μόνα τους, αντίδραση. Στην Ουγγαρία, η απότομη αύξηση των κρουσμάτων συγγενούς σύφιλης, τα οποία από μόλις τρία, το 2020, έφτασαν τα 91, το 2024, -εν μέρει λόγω και της αύξησης των εξετάσεων- οδήγησε στην εφαρμογή πολύ αυστηρότερων ελέγχων.